Midis-Minimes : pianoweek rondt af met Rachmaninov en Lutoslawsky

Catherine Mertens De pianoweek wordt afgerond door het kleurrijke duo Luc Devos & Catherine Mertens met prachtige Eerste suite van Rachmaninov voor twee piano’s en de ‘Variaties op een thema van Paganini’ van Lutoslawsky.

Sergei Rachmaninov (1873-1943) was een uitmuntend concertpianist, dirigent en componist, en zijn werk getuigt van grote passie. Veel korte composities zijn quasi improviserend, waardoor hij lange tijd als componist niet de waardering kreeg die hij nu gelukkig wel krijgt. De kracht van zijn muziek ligt in de puurheid van muzikale lijnen.
De eerste werken van Rachmaninov, enkele nocturnes voor piano, zien in 1886 het licht. Ze kunnen onmiddellijk rekenen op de appreciatie van Tsjajkovski, die hem meteen het hoogste cijfer geeft op het toelatingsexamen compositie aan het conservatorium van Moskou. Wanneer hij in opdracht van Tsjajkovski diens ballet ‘De schone slaapster’ bewerkt voor piano vierhandig, voelt Rachmaninov de drang om een eigen werk voor twee piano’s te schrijven. Zo ontstaat de ‘Eerste suite’, met als titel ‘Fantaisie-Tableau’. De creatie in Sint-Petersburg verzorgt hij samen met Félix Blumfeld in 1897, het jaar waarin ook de Eerste symfonie tot stand komt. Nadat dit laatste werk door de muziekcritici erg slecht wordt onthaald, breekt er voor Rachmaninov een lange periode aan van psychologische broosheid, van twijfels en depressie.
Trouw aan de stijl die de componist heel zijn leven zal handhaven, als het ware ongevoelig voor de stilistische ontwikkelingen van die tijd, is de compositie opgedeeld in vier delen: vier genrestukken met romantische, suggestieve titels, geheel volgens de smaak van de toenmalige salons. Na de charmante Barcarolle baadt La nuit… L’Amour… (liefdesnacht) in een warme, sensuele sfeer. Les larmes (de tranen) geven uiting aan een romantische, zoete klacht. Pâques, wellicht het meest ambitieuze werk uit de bundel, is gebaseerd op het grote orthodoxe Paasfeest, dat een grote indruk nagelaten op de componist.

Witold Lutoslawsky werd geboren op 25 januari 1913 te Warschau (Polen). Reeds op jonge leeftijd studeerde hij piano en viool en ook zijn eerste pogingen tot compositie bleven niet lang uit. In 1936 behaalde Lutoslawski zijn diploma piano aan het conservatorium te Warschau en een jaar later ook dat van compositie. In 1938 publiceert hij er zijn eerste belangrijke werk: de Symfonische variaties. Veel van Lutoslawski’s vroege werken zijn jammer genoeg verloren gegaan tijdens de verwoesting van Warschau in 1944.
Nadat hij wordt gemobiliseerd, krijgsgevangen wordt gemaakt en erin slaagt te ontsnappen, verdient hij de kost door op te treden in de cafés van het bezette Warschau, waar hij een pianoduo vormt met Andrezej Panufnik. Het is dan ook voor eigen gebruik dat in 1941 de ‘Variaties op een thema van Paganini’ tot stand komen. Dit thema uit Paganini’s beroemde 24ste capriccio had vóór Lutoslawski ook al Liszt, Brahms, Szymanowski en Rachmaninov tot composities geïnspireerd. Lutoslawski’s keuze is wellicht ingegeven door de smaak van het grote publiek, dat hij diende te behagen. Ook het erg virtuoze karakter van de compositie moet in dat licht worden gezien. Vooral de partij van de eerste piano, die de componist voor zichzelf had voorbehouden, is bijzonder moeilijk.
Lutoslawski herneemt de elf variaties uit het oorspronkelijke werk voor viool solo en kleurt ze in met zijn persoonlijke muziektaal. Hij bespeelt een brede waaier van schrijfprocédés en pianotechnieken en voegt een aantal eigen vondsten toe, zonder echter een breuk met de originele partituur teweeg te brengen. Eigenlijk spreekt men dan ook beter van een bewerking dan van een authentieke compositie.

Programma :
  • Sergei Rachmaninov, Suite nr.1 “Fantaisie-tableaux”, op.5 ( Barcarolle, La nuit… L’Amour…, Les Larmes, Pâques)
  • Witold Lutoslawsky, Variaties op een thema van Paganini
Midis-Minimes : Luc Devos & Catherine Mertens
Vrijdag 4 augustus om 12.15 u

Conservatoire Royal de Bruxelles
Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.midis-minimes.be en http://rachmaninoff.co.uk/
Bron: Midis-Minimes , tekst Claude Jottrand