Vlaanderen Internationaal : Roland Coryn

Roland Corijn Op donderdag 14 december staat de concertreeks ‘Vlaanderen Internationaal’ in het Brusselse conservatorium in het teken van Roland Coryn. Deze Harelbeekse componist wordt geflankeerd door zijn stadsgenoten Jan Decadt en Elias Gistelinck. Het internationale luik wordt vertegenwoordigd door Hans Werner Henze.

Roland Coryn (Kortrijk, 1938) was aanvankelijk vooral actief als uitvoerend musicus. Hij speelde altviool in het Belgisch Kamerorkest, waar hij in contact kwam met moderne muziek, en was stichtend lid van het Vlaams Pianokwartet, dat zich toelegde op werken van bekende componisten en Belgische meesters. Van 1986 tot 1997 leidde hij in Gent het Nieuw Conservatoriumensemble, waarmee hij hoofdzakelijk hedendaagse muziek uitvoerde. Deze activiteit werkte uiterst bevruchtend voor zijn klas compositie.
Als componist behaalde hij diverse prijzen, waaronder de Tenutoprijs in 1973 (Quattro Movimenti), de Jef Van Hoofprijs in 1974 (Triptiek), de Koopalprijs in 1986 voor zijn kamermuziekoeuvre, en de Visser-Neerlandiaprijs in 1999 voor de totaliteit van zijn oeuvre.
Sinds 2000 is Coryn nauw betrokken bij verschillende organisaties die nieuwe muziek willen promoten en kansen willen geven aan Vlaamse en jonge componisten. Zo is hij medeorganisator en muzikaal adviseur van de Harelbeekse Muziekbiënnales, die gewijd zijn aan Vlaamse muziek uit de recente geschiedenis. Daarnaast is hij sinds 2002 motor en voorzitter van de jury van de Internationale Compositiewedstrijd ‘Harelbeke Muziekstad’, die afwisselend voor koor en harmonieorkest uitgeschreven wordt. In die prijsvraag wordt de nadruk gelegd op het gebruik van de nieuwe compositietechnieken die de tweede helft van de 20ste eeuw kenmerken.

Roland Coryn droeg zijn Saxofoonkwartet (1982) op aan zijn vriend en componist Jan Decadt. In zijn oorspronkelijke versie is het werk gedacht voor sopraan-, alt-, tenor- en baritonsax, nadien heeft Coryn het werk ook ook getranscribeerd voor vier klarinetten.
Roland Coryn over de Saxofoonkwartet: “Saxofoonkwartet is een driedelig werk, waarbij de langzame eerste beweging als inleiding fungeert. Het tweede centrale vlugge deel is het hoofddeel en dus ook het meest uitgebreide van de drie. Het derde deel werkt, naast enkele nieuwe ontwikkelingen van de hoofdgedachte, eveneens als synthese en conclusie van het geheel, waarbij duidelijke verwijzingen naar het hoofddeel vooral in de coda zijn te horen.
Niettegenstaande de drie delen makkelijk van elkaar zijn te onderscheiden is het volledige werk organisch als één grote beweging te begrijpen.
Aan de basis ervan ligt een reeks van noten die voortdurend op een andere wijze wordt voorgesteld, om aldus een ontwikkeling in de tijd en naar ik hoop een logisch muzikaal discours te genereren.
Verder zal de aandachtige luisteraar opmerken dat de twee bovenste partijen gezamenlijk converseren of duelleren met de beide onderste partijen. Een soort duo met vier. Ook deze idee was een uitgangspunt van deze compositie.
Daar op bepaalde plaatsen de terts als toonafstand veelvuldig wordt gebruikt is, m.i. en nadien beschouwd, de klarinet beter geschikt dan de saxofoon om dit muziekwerk voor te dragen. De saxofoon heeft nl. de neiging om overmatig van het expressiemiddel dat het vibrato is, gebruik te maken, waardoor de reine kleine en vooral grote terts aan expressieve kracht inboeten.
Deze laatste opmerking sluit niet uit dat een saxofoonkwartet samengesteld uit virtuozen deze wijze van uitvoeren eveneens kan realiseren.”

De sonate voor cello en piano is een transcriptie van de sonate voor altviool en piano.
Roland Coryn : “Deze sonate uit 1984 bestaat uit 3 delen, waarvan het eerste en het laatste deel respectievelijk de functie vervullen van inleiding en besluit. Hieruit volgt dat het middendeel, niettegenstaande het belang van deel 1. en 3., hoofddeel is. Een bijkomende consequentie is, dat van dit werk geen afzonderlijke delen kunnen worden uitgevoerd zonder het geheel te verminken. Zij horen alle drie bij elkaar. Uit dieper gaande analyse zou trouwens blijken dat het basismateriaal voor de drie delen hetzelfde is; een noodzaak om de innerlijke samenhang te bevestigen. Anderzijds zijn de tegenstellingen vervat in het tempo van de onderscheiden delen; langzaam, snel en opnieuw langzaam.
Qua karakter zal deze sonate eerder somber en zwaarmoedig overkomen, niettegenstaande het energieke en levendige middendeel waarin ook wel enige spot en sarcasme is te bespeuren. De sombere en donkere kleuren worden nog beklemtoond door de trage tempi van de hoekdelen.
In 1999 heb ik in samenwerking met mijn zoon Herwig eveneens een versie voor cello geschreven. Geen van beide versie draagt mijn voorkeur. Het is aan de luisteraar om zijn voorkeur te uiten, indien hij daar ooit de kans toe krijgt.”

‘Zes Liederen’ zijn oorspronkelijk geschreven voor stem en piano. Daarnaast bestaat er ook nog een versie voor instrumentaal ensemble samengesteld uit: klarinet, viool, cello, piano en stem. Onder deze vorm zijn de liederen tijdens dit concert te beluisteren.

Roland Coryn : “Ik heb gepoogd de beelden en gedachten van de dichter op dezelfde gebalde en doorzichtige wijze muzikaal weer te geven. De uiterlijk elegante vorm van de gedichten heb ik enkel kunnen suggereren. Wellicht zit deze vorm ook in mijn muziek!?
Een van de moeilijkheden bij de uitvoering is, de toehoorder doen vergeten dat het hier over korte impressies gaat. Om dit te realiseren, denk ik, is enkel een zeer korte tijdspanne tussen de liederen geboden. ”

Het internationale luik wordt vertegenwoordigd door Hans Werner Henze. Hans Werner Henze (°1926) wordt in het academisch getinte Duitse muziekklimaat vaak gezien als een buitenstaander. Henze liep niet hoog op met het opkomende serialisme in het Duitsland van de jaren ’50. In 1961 week hij uit naar Italië en maakte met zijn muziek duidelijk niet te willen vernieuwen om de vernieuwing. Hij bleef, met een sterk maatschappelijk engagement, herkenbare menselijke gevoelens in zijn muziek centraal stellen. De gekozen afzijdigheid van de intellectueel getinte vernieuwingsdrang van veel hedendaagse componisten heeft het succes van zijn werk nooit in de weg gestaan. De neoromantische elementen en de grote lyrische kwaliteiten van Henze’s muziek zijn geliefd bij de grote instituten in de muziekwereld zoals symfonie orkesten, topdirigenten en operahuizen. Zijn zinnelijke expressiviteit vond door de decennia heen steeds een enthousiaste weerklank bij het publiek.

Voor L’heure bleu vond hij zijn inspiratie in de schemerzone tussen dag en nacht die me in het Middellandse Zeegebied het ‘blauwe uur’ pleegt te noemen.
Henze : “Die an den Rändern des Mittelmeers Lebenden nennen die blaue Stunde bei ihrem Namen ‘Die blaue Stunde’, weil sie tatsächlich am west-östlichen Horizont plötzlich, wie unerwartet, mit einer Art sich langsam verdunkelnden Opalinblau beginnt, abends nach Sonnenuntergang und vor Mondaufgang, sommers wie winters. Sie ist aber auch in allen anderen Teilen der Welt vorhanden und zu bewundern. Allerdings se
tzt sie Wolkenlosigkeit voraus! Es ist dies die Zeit, wo der Tag sich ausklinkt und wo die Nacht, die draußen gewartet hat, gravitätisch und sehr langsam herbei sich schickt und in aller Ruhe alle Welt verwandelt. Auch das menschliche Innenleben ist davon betroffen: Hoffnungen, Bangen, erste Liebe und Einsamkeit werden vom sanftesten und schönsten Abendlicht gestreift wie tröstende Wörter oder Fragmente aus vergessenen Musikstücken.”(*)

Programma :
  • Roland Corijn, Saxofoonkwartet op. 31a
  • Elias Gistelinck, Elegie voor Jan
  • Jan Decadt , Prelude nr. 1, Porque…?
  • Roland Corijn, Sonate op. 32 voor cello en piano
  • Hans Werner Henze, L’heure bleue, serenade voor 16 instrumenten
  • Elias Gistelinck, So what brother
  • Jan Decadt, Habanera
  • Roland Corijn, 6 liederen voor sopraan, klarinet, viool, cello en piano
Ensembles Hedendaagse Muziek o.l.v. Bart Bouckaert

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ensembles Hedendaagse Muziek : Vlaanderen Internationaal
Donderdag 14 december 2006 om 20.00 u

Koninklijk Conservatorium Brussel – Kleine concertzaal
Kleine Zavel 5
1000 Brussel

Meer info : www.kcb.be

Extra:
(*) Zwei Henze-Ausgaben neu im Vertrieb op www.sikorski.de, 22/02/2002
Interview : Kristin Van den Buys sprak met Roland Coryn (pdf, p 9 – 10) op www.kcb.be

Elders op Oorgetuige: Stemmen in de stad : Werner Van Mechelen & Helicon (Roland Coryn, ‘A Tribute to William Blake’), 23/11/2006
 
Vanavond zendt Klara trouwens “A tribute to William Blake” uit. Dit werk werd gecreëerd tijdens een Festivalconcert in Kortrijk met Werner Van Mechelen (Festivalgast) en het koor Helicon o.l.v. Geert Hendrix.
Klara: Podium : woendag 13 december om 20.00 u