De Zandman: een sprookje over angst, blindheid en waanzin

De Zandman In haar twee productie “De Zandman” bewerkt IN VITRO een fantastische vertelling uit “Nachtstucke” van E.T.A. Hoffmann tot een sprookje. Zoals alle sprookjes wordt ook “De Zandman” verteld voor het slapen gaan, voor het vallen van de duisternis. Het is die duisternis, een ondergrondse wereld vol klanken en vreemde geluiden die ons angstig maakt. Het is in die schemerzone dat de Zandman verschijnt:

“(…) een nare man, die naar de kinderen toe komt als ze niet slapen willen en hen handenvol zand in de ogen gooit. De kinderen wrijven zich dan de ogen bloederig uit het hoofd en die neemt hij mee naar de halvemaan als voer voor zijn jongen. Die zitten daar in een nest en pikken met hun kromme snavels gretig naar de ogen van de stoute mensenkinderen.”

Een oude man blikt terug, vertelt en beleeft opnieuw de tergende ontmoetingen met de Zandman. Van kindsbeen af aan speelt zijn leven zich af in diens schaduw. Hij is een bevoorrechte getuige maar zijn geest is vertroebeld door een verloren liefde. Een beeldschone vrouw die hem kortstondig rust bracht maar uiteindelijk opgezet spel, illusie en projectie bleek. En in die betovering heeft de Zandman een akelige hand.
De oude man wisselt heldere momenten af met verwarde herinneringen, realiteit met inbeelding. Droom en nachtmerrie haken onontwarbaar in elkaar.

De Strampelli-operatie is een medische ingreep aan de ogen die wordt toegepast bij volwassenen die op jonge leeftijd het zicht verloren of blind werden geboren. Een samengestelde prothese op basis van kaakweefsel met een centraal glazen cilindertje dat functioneert als lens wordt ingeplant. Niet de operatie maar de intensieve begeleiding erna, het proces van het leren zien, bepaalt de slaagkansen. Medische dagboeken beschrijven dit hallucinante proces waarbij meer dan een patiënt eindigde in complete waanzin.

Twee losstaande verhalen, een sprookje en een medisch dagboek, die ogenschijnlijk geen uitstaans met elkaar hebben. Beide behandelen het thema van de angst. Angst als lichamelijke reactie op gevaar of het ongekende, angst bij het verlies van vertrouwde zintuiglijke prikkels en oriëntatie, fobische angsten, angst voor eenzaamheid, voor het ouder worden en uiteindelijk de dood. Maar ook de noodzaak van angst. Waarom worden we aangetrokken door zoveel griezel, bloed, labyrinten, spookkastelen, ongelukken, medische reality en horror ?

Het creëren van angst is als een instrument, een mechaniek met eigen wetmatigheden. Wat zijn enerzijds de drijfveren om in onze laatkapitalistische (Westerse) wereld vol eigendom en comfort, nieuwe bronnen van angst te gaan aanboren ? Wie bedenkt de strategieën waarbij reële of denkbeeldige vijanden opduiken ? En anderzijds, waarom zijn we zo geboeid om angst te ondergaan? Angstgevoelens tussen onschuldig vermaak en georkestreerde suggestie. Angst als hartslag van de tijd.

Zal de oude man op tijd ontwaken ? Wie strooide de Zandman zand in de ogen ? Is hij een mythologische sprookjesfiguur, een verzinsel of vertoeft hij tussen ons ? Wie is (ver-)blind ?

“De Zandman” wordt gecreëerd voor de Zomer van Antwerpen op locatie van het Militair Hospitaal, in haar kelders, gangen en stookplaats. De stokerij ligt centraal op het domein en verbindt alle kompartimenten met een onderaards netwerk van verluchtingskanalen. De stokerij was dus steeds een besmettingshaard, een plaats van verderf. De stokerij is het brein van de Zandman.
“De Zandman” is een muziektheater-productie in samenwerking met het Spectra-ensemble die de muziek van o.m. Roy Orbinson en Salvatore Sciarrino live zal brengen en samen met Dirk Veulemans (elektronica) voor soundscape en bruitages zal instaan.

Tijd en plats van het gebeuren :

Zomer van Antwerpen : IN VITRO / het SPECTRA-ensemble : De Zandman
Van dinsdag 31 juli (Première) tot zondag 19 augustus 2007
Elke dinsdag en woensdag om 22.00u.
Elke vrijdag, zaterdag en zondag om 19.00u. en 22.00u.
De Stookplaats in het Militair Hospitaal
Marialei 53
2018 Antwerpen

Meer info : www.zomervanantwerpen.be, www.in-vitro.be en www.spectraensemble.be

Deze productie is officieel uitverkocht. Voor wie er echt bij wil zijn, vallen er misschien nog wel enkele last minute tickets te rapen. En lukt het deze zomer niet, dan kun je eind oktober terecht in Kunstencentrum Vooruit (25 en 27/10) of begin november in Cultuurcentrum Hasselt (6 en 7/11) en het Centrum voor hedendaagse Bewegings- en Stemkunst Brigittines in Brussel ( 10 t.e.m. 17/11/07)

Elders op Oorgetuige :
Op het juiste spoor : gesprek met Dirk Veulemans, 23/04/2007