Ars Musica Brugge : Karlheinz Stockhausen tussen kunst en kosmos

Karlheinz Stockhausen De derde editie van Ars Musica Brugge, het Brugse luik van dit festival voor nieuwe muziek, focust op de muzikale rituelen van de Duitse componist Karlheinz Stockhausen (foto). Verschillende cultwerken zoals Stimmung, Mantra en Gesang der Jünglinge kunnen niet ontbreken. Daarnaast maken films, een lecture-performance over de Klavierstücke en de mooie familievoorstelling Hartekijn de Stockhausen-ervaring compleet.

Karlheinz Stockhausen (1928-2007) maakte als adolescent de gruwelen van het naziregime van nabij mee. Zijn vader verdween aan het front en zijn moeder die psychisch ziek was, werd slachtoffer van het nazi-euthanasieprogramma. In de jaren 1950 brak de jonge Stockhausen (samen met Goeyvaerts, Nono en Boulez) door als vertegenwoordiger van een van de radicaalste avant-gardistische bewegingen in de muziekgeschiedenis: het serialisme. Als er nog muziek mogelijk was na Auschwitz, dan zou ze breken met de ‘oude’ esthetiek. Het ideaal van de romantische zelfexpressie maakte plaats voor een muzikaal rationalisme dat aanschurkte tegen de positieve wetenschappen.

Stockhausen was als katholiek een buitenbeentje tussen de na-oorlogse jonge intellectuelen. Uit brieven aan zijn vriend Karel Goeyvaerts blijkt hoe hij zichzelf zag als uitverkoren artistiek vertegenwoordiger van God, die door zijn haast wetenschappelijke aanpak de schoonheid van de schepping dichter bij het publiek wilde brengen. Stockhausen evolueerde in de voorbije decennia naar een eigen ontwikkeld new-agedenken, waarin symbolen, rituelen en goden van diverse religies met elkaar verweven werden. Haast al zijn werken zijn doordrongen van een hoorbare en onhoorbare kosmische en religieuze symboliek, die vaak resulteert in muzikale rituelen, waarin de man niet zelden zelf optrad als een soort hogepriestergoeroe achter het mengpaneel.

Ars Musica Brugge presenteert een gevarieerde selectie uit Stockhausens omvangrijke oeuvre. De Neue Vocalsolisten Stuttgart brengen de meeslepende compositie Stimmung, een muzikaal ritueel met zes zangers. Het GrauSchumacher pianoduo voert het uitdagende werk Mantra uit, waarbij de klank van twee piano’s elektronisch getransformeerd wordt. Trompettist Markus Stockhausen – zoon van – brengt eigen werk, samen met klarinettiste Tara Bouman.

Op zaterdagavond om 23.00 uur vindt de Belgische creatie van Stockhausens laatste elektronische meesterwerk Cosmic Pulses plaats als een onderdeel van de monumentale cyclus Klang. Die 24 Stunden des Tages. Dit werk wordt als een van de belangrijkste muzikale live-ervaringen in de muziekgeschiedenis beschouwd. Het festival sluit op zondag af met een lecture-performance van pianist Daan Vandewalle en musicoloog en Stockhausen-specialist Maarten Quanten, de familievoorstelling Hartekijn en het concert Gesang der Jünglinge, gebracht door onder meer Arne Deforce en Daan Vandewalle, twee musici die over de hele wereld worden uitgenodigd om hun spannende uitvoeringen van nieuwe muziek te laten horen.

Doorlopend tijdens het festival zijn er films en documentaires over Karlheinz Stockhausen : Helikopter-strijkkwartet (documentaire), Stockhausen in de grotten van Jeita (documentaire) en Techstuff (interview met Stockhausen)

Neue Vocalsolisten Stuttgart : Karlheinz Stockhausen, Stimmung – vrijdag 1 april om 20.00 u (Inleiding door Maarten Quanten om 19.15 u )
Stimmung, de magistrale compositie voor zes zangers uit 1968, is een modelvoorbeeld van de religieus geïnspireerde esthetiek van Karlheinz Stockhausen. Eén enkel welluidend akkoord, gebaseerd op de boventoonreeks, vormt het uitgangspunt voor een tachtig minuten durend muzikaal ritueel, waarin naast godennamen en dierengeluiden ook erotische gedichten van de maestro himself gereciteerd worden. Het sterk meditatieve karakter maakte dat het werk niet alleen in de wereld van de nieuwe muziek geliefd was, maar ook binnen een context van kaarsen en ‘inspirerende dampen’. De schitterende Neue Vocalsolisten uit Stuttgart staan garant voor een onvergetelijke muzikale – en wie weet zelfs mystieke – belevenis.
www.neuevocalsolisten.de

GrauSchumacher Piano Duo : Karlheinz Stockhausen, Mantra – zaterdag 2 april om 20.00 u (Inleiding door Maarten Quanten om 19.15 u )
Als luisteraar krijg je soms het gevoel dat Stockhausen voor Mantra twee geprepareerde piano’s van zijn Amerikaanse collega John Cage geleend heeft. Maar niets is minder waar: dit haast etherische klankbeeld wordt voortgebracht door twee ‘geringmoduleerde’ piano’s. Ringmodulatie is een vrij eenvoudige vorm van elektronische klanktransformatie, waarbij een liveklank letterlijk ‘gemixt’ wordt met een andere – vaak synthetische – klank. Zoals hij Stimmung baseerde op één akkoord, schraagt Stockhausen de volledige structuur van Mantra op één formule, bestaande uit twee contrapuntische melodieën. Door de constante aanwezigheid van die muzikale DNA-streng verwijst Stockhausen naar de mantra, een gebedsformule die door onafgebroken herhaling tot religieuze extase kan leiden. Het GrauSchumacher Piano Duo geldt vandaag als dé specialist in de uitvoering van dit meesterwerk.
www.grau-schumacher.de

Markus Stockhausen & Tara Bouman : Improvisatie / Karlheinz Stockhausen : Cospic Pulses / Nachtmusik – zaterdag 2 april om 22.00 u
In het flower-powerjaar 1968, waarin Stimmung en Kurzwellen ontstonden, schreef Karlheinz Stockhausen ook Aus den sieben Tagen, een cyclus van vijftien stukken. Zelf noemde hij het werk, dat tijdens een vastenperiode van zeven dagen geconcipieerd werd, ‘intuïtieve muziek’. Het stuk, dat vooruitwijst naar een laat werk als Klang, is als een catharsis gedacht en bevat prozateksten die de muzikanten inspireren. Bij het vijfde deel, Nachtmusik, gaf Stockhausen volgende instructie: “Speel een vibratie in het ritme van het universum. Speel een vibratie in het ritme van de droom en verander het langzaam in het ritme van het universum. Herhaal dit zo vaak als je kan.” Volgens Karlheinz Stockhausen was de ether gevuld met kosmische vibraties, die muzikanten kunnen opvangen en aan het publiek communiceren. Dat zijn zoon, de trompettist Markus Stockhausen, een fenomenaal improvisator zou worden, stond in de sterren geschreven.
www.markusstockhausen.com

Tg Schemering : Hartekijn – zondag 3 april om 14.30 u (Muziektheater voor kinderen vanaf 4 jaar – inleiding door Jo-An Lauwaert om 13.45 u )
In de partituur van Harlekin schrijft Karlheinz Stockhausen niet alleen de muziek maar ook de bewegingen van de soloklarinettist voor. Tg Schemering ontwikkelde op basis van dit werk uit 1975 de kindervoorstelling Hartekijn, waarin twee actrices de bewegingen van de muzikant overnemen en voortzetten. De personages komen recht uit de commedia dell’arte: de nar Arlequino die zijn ongezouten mening geeft, het kwetsbare schalkse meisje Colombina en de heks Pulcinella. Ze spelen een spel van aantrekken en afstoten, van liefkozen en haten, van blij en droef, alleen en samen. Zo houden ze de aandacht van het jonge publiek vast. De afwisselende muziek neemt de kinderen mee in
een fantasierijk avontuur.
tgschemering.blogspot.com

Concertlezing Maarten Quanten & Daan Vandewalle : Karlheinz Stockhausen, Klavierstücke – zondag 3 april om 15.30 u
Samen met de pianist Daan Vandewalle belicht musicoloog en Stockhausen-specialist Maarten Quanten de muziekesthetische evoluties in het werk van de grote Duitse componist. Zij doen dat aan de hand van zijn magistrale Klavierstücke: van muzikaal rationalisme naar kosmisch spiritualisme.

Arne Deforce, Daan Vandewalle und Freunde : Karlheinz Stockhausen, Gesang der Jünglinge zondag 3 april om 17.00 u
Gesang der Jünglinge zal de muziekgeschiedenis ingaan als een van Stockhausens belangrijkste composities. Decennia voor de eerste surround in de cinema, presenteert Stockhausen de luisteraars klankzwermen die via ruimtelijk verdeelde luidsprekers rond hun hoofden lijken te bewegen. Elektronische klanken worden op geniale wijze gecombineerd met samples van een jongenssopraan die zingend reciteert uit het bijbelse boek Daniël: de lofgezangen van drie jongens die in een brandende oven gegooid werden maar door Jahwe op miraculeuze wijze gered zijn. Een gelijkaardige poëtische kracht vinden we terug in Klavierstück IX, dat nochtans net als het vorige gebouwd is op haast wiskundige structuren. Die rigoureuze organisatie verdwijnt enkele jaren later uit Stockhausens muziek. Daarvan getuigen Solo en Kurzwellen waarin veel van wat de luisteraar te horen krijgt, ontstaat door de interpretatie van de uitvoerder en door de situatie in de concertzaal.
www.daanvandewalle.com, www.arnedeforce.be en www.crfmw.be

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ars Musica Brugge : Karlheinz Stockhausen
Vrijdag 1, zaterdag 2 en zondag 3 april 2011
Concertgebouw Brugge

‘t Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.arsmusica.be en www.concertgebouw.be

Extra :
Karlheinz Stockhausen : www.stockhausen.org, www.arsmusica.be en youtube
Karlheinz Stockhausen, een unicum als componist, Sebastian op duits.skynetblogs.be, 9/12/2007
Klankbeeldhouwer Karlheinz Stockhausen, Hellen Kooijman op www.computable.nl, 8/06/2001

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Holland Festival Holland Festival brengt uitgebreid eerbetoon aan Stockhausen, 15/06/2008
In memoriam Karlheinz Stockhausen (1928 – 2007), 10/12/2007

Bekijk alvast de trailer van Hartekijn

http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=18008785&server=vimeo.com&show_title=1&show_byline=1&show_portrait=1&color=00ADEF&fullscreen=1&autoplay=0&loop=0

Gesang der Jünglinge

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=3XfeWp2y1Lk&w=425&h=349]

een fragment uit Stimmung

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=SjK7iG_5hIU&w=425&h=349]

en Klavierstuck IX

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=DhiZ0E0HgBU&w=425&h=349]

Harmonieorkest van het Conservatorium Gent brengt nieuw werk van Dirk Brossé

Dirk Brossé Vanavond laat het Harmonieorkest van het Gentse Conservatorium het beste van zichzelf horen met een gevariëerd programma met werk van Joseph W. Jenkins, Jan Van Der Roost, Hardy Mertens, Bruce Yurko, Igor Stravinsky en een creatie van Dirk Brossé (foto). De orkestleiding is in handen van niemand minder dan Wim Belaen en Dirk Brossé zelf.

Dirk Brossé (1960) is één van Europa’s meest veelzijdige componisten en is een gerespecteerd dirigent op de internationale muziekscène. Sedert 1999 is hij muziekdirecteur van het Tokyo International Music Festival en muziekdirecteur bij het prestigieuze Internationaal Filmfestival van Vlaanderen. Dirk Brossé dirigeerde de belangrijkste Belgische orkesten, waaronder het Vlaams Radio Orkest, de Filharmonie en het Nationaal Orkest van België. Hij is als gastdirigent door talrijke grote orkesten gevraagd en heeft in de bekendste zalen over de hele wereld gestaan. Dirk Brossé kreeg de titel “Cultureel Ambassadeur van Vlaanderen”.

Dirk Brossé is een veelzijdig en succesvol componist. Hij schreef liederen, kamermuziek, symfonische werken, een oratorium, theatermuziek en filmmuziek. Zijn muziek wordt wereldwijd uitgevoerd en werd reeds in meer dan 40 landen opgenomen. “Universaliteit” lijkt een sleutelwoord te zijn dat het gehele werk van Brossé karakteriseert, en dit op verschillende niveaus. In de eerste plaats wil de componist met zijn œuvre een “universeel” publiek bereiken. In functie daarvan wordt bewust geopteerd voor een directe taal die onmiddellijk aanspreekt en ook voor de muzikale “leek” toegankelijk is. Daarbij is Brossé niet bevreesd om naast de technieken van de “klassieke”, tonale traditie regelmatig uitstapjes te maken in het domein van de wereldmuziek en de populaire genres. Bij zijn composities maakt hij ook graag gebruik van een onderliggend programma, dat de muziek met buitenmuzikale elementen verbindt en een heldere verhaallijn garandeert.

Hetzelfde streven naar alomvattendheid uit zich ten tweede in de domeinen waarin Brossé werkzaam is. De symfonische muziek wordt vertegenwoordigd door symfonieën als Artesia (1995) en The Birth of Music (1997), naast concerto’s voor onder meer viool en klarinet en enkele symfonische ouvertures. Daarnaast is Brossé ook erg actief op het terrein van de filmmuziek en schreef hij muziek voor films van Jean-Pierre De Decker, Roland Verhavert en Stijn Coninx. Enkele inspiratiebronnen op dit gebied zijn de Hollywood-componisten Erich Wolfgang Korngold en Franz Waxman. Brossé stelt zich daarbij steeds als doel om volwaardige muziek te schrijven, die meer is dan een klankomlijsting van bewegende beelden. De dramatiek moet een intrinsiek bestanddeel van de compositie zelf vormen en mag geen louter afgeleide van het scenario zijn. Deze kwaliteiten worden eveneens nagestreefd in musicals als Sacco & Vanzetti (1996), Kuifje – de Zonnetempel (2001) en Daens (2007), een derde domein waarin Brossé zich engageert.

Jan Van der Roost (1956) is vooral bekend als componist van hafabra-muziek (harmonie, fanfare, brass band). Zijn werken voor hafabra zijn doorgaans traditioneler en toegankelijker dan zijn symfonische werken en zijn kamermuziek, wat verklaard kan worden door het feit dat de meeste hafabra-ensembles overwegend door liefhebbers bevolkt worden en zich vaak tot een deels ander publiek richten. Dit liet Van der Roost toe een eerder tonale schrijfwijze toe te passen en te ontwikkelen. De moeilijkere werken binnen dit genre gaan doorgaans een stap verder in de richting “hedendaagse” muziekstijlen. De muziek van Van der Roost wordt vaak omschreven als eclectisch en kent zeker invloeden van diverse origine.

Programma :

  • Joseph W. Jenkins, American Ouverture
  • Jan Van Der Roost, Rikudim
  • Hardy Mertens, Armageddon
  • Bruce Yurko, Danza nr 2
  • Dirk Brossé, Ghandi
  • Igor Stravinsky /arr. David Raskin, Circus Polka

Tijd en plaats van het gebeuren :

Harmonieorkest van het Conservatorium Gent : Jenkins, Van Der Roost, Mertens, Yurko, Stravinsky, Brossé
Donderdag 31 maart 2011 om 20.00 u

Conservatorium – Miryzaal
Hoogpoort 64
9000 Gent

Meer info : cons.hogent.be

Extra :
Joseph Willcox Jenkins op nl.wikipedia.org, www.morningstarmusic.com en youtube
Jan Van der Roost : www.janvanderroost.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Hardy Mertens : www.hardymertens.nl, nl.wikipedia.org, www.muziekencyclopedie.nl en youtube
Bruce Yurko op nl.wikipedia.org en youtube
Dirk Brossé : www.dirkbrosse.be, www.matrix-new-music.be en youtube

Beluister alvast Joseph Jenkins’ American Ouverture (1955)

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=6F15IwH7_EE&w=425&h=349]

het eerste deel uit Jan Van Der Roosts Rikudim

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=NfMhH09Cqa4&w=425&h=349]

en Bruce Yurko’s Danza nr 2

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=YgvNZaMPLMw&w=425&h=349]

Cellovirtuoos versus Freikörperkulturfilm gemaakt uit found footage op super 8

Marianne Art Cinema OFFOff in Gent sluit de maand maart af met Marianne (2004). Cellovirtuoos Lode Vercampt en Yves Sondermeier presenteren deze verrassende Freikörperkulturfilm op super 8!

Marianne heeft haar jeugd in de ‘Bund Deutscher Mädel’ doorgebracht en is zo slachtoffer van de nazistische propaganda-machinerie geweest. In 1970 echter leeft ze in een drastisch veranderd Duitsland, een gespleten Duitsland, een rijk Westen. Ze beleeft het Wirtschaftswunder en geniet met volle teugen van de recent verworven vrijheden en welvaart. Kroatië, 1970 : Marianne rijdt met haar man Max en een gevolg vrienden naar een nudistenkamp, een jaarlijkse vakantie, een jaarlijks ritueel, zo lijkt. Max is een smallfilm-afficionado, hij registreert hun genot, hun excessen.
Jaren later, worden de beelden gevonden op een rommelmarkt. Wat eerst aandoet als een excentriek curiosium verglijdt echter langzaam in een document. Deze mensen dragen iets mee. Maar ondanks de bacchanalen en het bijna ritueel beleven van hun vrijheid lijkt hun verleden nooit ver weg, al wordt dat nooit meer dan een vage schaduw doorheen de film. We zien mensen, ooit kinderen in de ‘Hitler Jugend’ of jonge soldaten en hun (aanstaande) vrouwen die zich, nu twintig jaar later, in allerlei excessen verliezen.

Yves Sondermeier (1984, Keulen) behaalde het diploma ‘Gesselenbrief Pianobouwer und Stimmer’ aan de Oscar Walcker Schule. Hij werkte bij Heirseele, werkte mee aan de opnames van verscheidene tv-programmas en stemde de Pianos voor opnames van Tobias Koch, Sioen en Zita Swoon. Ondertussen studeert hij film aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (KASK). De film van deze avond is een montage van super-8 beelden. 

Lode Vercampt studeerde cello aan het Gentse Conservatorium en pendelt sindsdien tussen concert- en theaterpodia. Hij speelt en schrijft muziek voor verschillende theaterproducties van onder andere LOD, Villanella, Het Net, Kunstencentrum Vooruit en de Beursschouwburg waarvan de reisvoorstellingen hem naar diverse locaties in Amerika, Japan, Europa en Taiwan brengen. Hij werkt freelance voor Il Novecento, de Vlaamse Opera, I Fiamminghi en Prima la Musica. Maar hij werkt ook samen met verschillende muzikanten zoals Gorki, Jo Lemaire, Johan Verminnen en Dirk Blanchard. Balancerend tussen klassieke muziek en vrije improvisatie toert hij momenteel met verschillende formaties in binnen- en buitenland. Lode Vercampt is laureaat van diverse nationale
muziekwedstrijden, waaronder Pro Civitate en Astoria-wedstrijden Jeunes Talents. Hij bespeelt de meeste uiteenlopende muziekgenres, gaande van popmuziek tot de meest experimentele muziek.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Lode Vercampt & Yves Sondermeier : Marianne
Donderdag 31 maart 2011 om 20.30 u
Art Cinema OffOff Gent

Begijnhof Ter Hoye
Lange Violettestraat 237
9000 Gent

Meer info : www.offoff.be

Extra :
Lode Vercampt op www.muziekcentrum.be

Nieuwste produktie van Nadar in Logos

NADAR Ensemble Met de regelmaat van een goed afgestelde klok krijgt Logos in Gent het immer groeiende en boeiende Nadar Ensemble over de vloer. Ditmaal doen ze dat als strijktrio met aanvulling van een gitarist. Hun voorstellingen zijn altijd gewaagd, donders goed gedocumenteerd en ze schrikken er niet voor terug om de grenzen van de complexiteit af te tasten. Laat je verrassen door hun nieuwste produktie, met werk van Simon Steen-Andersen, Michael Maierhof, Mark Andre en Helmut Oehring. Voor deze produktie bestaat Nadar uit Bruno Nelissen (gitaar), Marieke Berendsen (viool), Marijn Thissen (altviool), Pieter Matthynssens (cello) en Daan Janssens (dirigent).

Nadar Ensemble werd in 2006 opgericht door een aantal jonge muzikanten, afgestudeerd aan verschillende conservatoria over heel Vlaanderen. Gedreven door een gemeenschappelijke passie voor hedendaagse muziek, probeert Nadar in zijn repertoire de jongste generatie nationale en internationale componisten centraal te stellen. Het ensemble doet dat door onder meer workshops te geven, compositieopdrachten uit te schrijven, een groot belang aan creaties te hechten en zeer nauw met componisten samen te werken. Zo is bijvoorbeeld Simon Steen-Andersen (van wie Nadar dit jaar een monografische Cd opneemt) composer-in-residence sinds 2007 en is er een intense meerjarige samenwerking met de Duitse componist Johannes Kreidler.

Michael Maierhof is een Duits componist van voornamelijk kamermuziek, vocale muziek en multimediale toepassingen. Hij studeerde wiskunde in Kassel en geschiedenis annex filosofie in Hamburg. Zijn werk kenmerkt zich door ludieke titels (Minus 1 voor juniorenorkest, Techno in Tüten voor 5 versterkte plastic zakken of Error voor gemengd koor) en een heel vrije formele aanpak. Ook zijn bezettingen (Plastikquartett voor vier drinkbekertjes, een ballonensemble in Shopping I) zijn op zijn minst als ‘merkwaardig’ te noemen. Zijn Splitting-reeks is een work-in-progress waarin Maierhof al jarenlang diverse instrumentale combinaties uitprobeert.

Helmut Oehring werd geboren in 1961 in Berlijn. Als zoon van twee dove ouders was hij echter gezegend met een absoluut gehoor en hij begon op zijn vijftiende met gitaar als vluchtweg voor de verstikkende gezinssfeer waarin hij opgroeide. Hoewel Oehring zowel als componist als als gitarist volledig autodidact is, heeft hij langdurige contacten onderhouden met Georg Katzer, Friedrich Goldmann en Helmut Zapf. Vooral de invloed van die laatste is duidelijk hoorbaar in sommige van zijn stukken. Op zijn 25ste leerde Oehring noten lezen en vier jaar later studeerde hij aan de Kunstakademie in Berlijn. In datzelfde jaar won hij de Hans Eisler-Prijs en in 1992 was hij prijswinnaar in de eerste Internationale Wedstrijd voor composities voor gitaar en strijkers met zijn Locked-In. Locked-In is een succesvol stuk dat ook al bij Logos werd gespeeld. Het heeft als onderwerp de gevolgen van zware funktiestoornissen. De hersenschors is de plaats waar de spraak-, leer- en denkmogelijkheden gecoördineerd worden en van waaruit ook alle willekeurige bewegingen worden gestuurd. Indien door een ongeval, hersenbloeding of zware narcose, de funktie van de grote hersenen uitvalt, is het niet of slechts voorlopig mogelijk te spreken. De patiënt is in zijn zintuigen opgesloten, ofwel ‘locked-in’. Ook in andere werken toont Oehring zijn interesse in de lichamelijke gevolgen van medische afwijkingen of aandoeningen, al dan niet bewust veroorzaakt.

De Deen Simon Steen-Andersen studeerde compositie bij Karl Aage Rasmussen, Bent Sørensen en Hans Abrahamsen. De man is zonder meer produktief buiten categorie en heeft inmiddels zoveel stukken gekomponeerd en er prijzen mee gewonnen, dat we er beter aan doen je door te verwijzen naar zijn website: www.simonsteenandersen.dk. Zijn Studies for String Instrument (waarvan je er een hoort in een versie voor strijktrio en een voor viool en whammy-pedaal) vertrekken van een verzelfstandiging van allerlei strijktechnieken. In de partituur staat voorgeschreven hoe de linker- en rechterhand van de speler elk onafhankelijke akties ondernemen op respektievelijk de snaren en de boog.

Mark Andre‘s …zu… is geïnspireerd op een versregel uit De Openbaring van Johannes, en is als strijktrio aanvankelijk onderhevig aan een strikte organisatie van het materiaal. Een organisatie die echter snel teniet wordt gedaan, om ruimte te geven aan gefragmenteerde, vrije elementen. Het stuk lijkt in stukken en brokken uiteen te vallen, maar evolueert eigenlijk ongemerkt naar een volstrekt ander stuk.

Programma :

  • Simon Steen-Andersen, Study for string instrument 1
  • Michael Maierhof, Splitting 10 voor gitaar solo (creatie)
  • Mark Andre, …zu…
  • Simon Steen-Andersen, Study for string instrument 2
  • Michael Maierhoff, Splitting 15
  • Helmut Oehring, Locked In

Tijd en plaats van het gebeuren :

Nadar : Simon Steen-Andersen, Michael Maierhof, Mark Andre, Helmut Oehring
Donderdag 31 maart 2011 om 20.00 u
Logos Tetraëder Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org en www.nadarensemble.be

Extra :
Simon Steen-Andersen : www.simonsteenandersen.dk, www.danishmusic.info en youtube
Michael Maierhof op www.composers21.com en youtube
Mark Andre op www.arsmusica.be, www.composers21.com, brahms.ircam.fr en youtube
Helmut Oehring : www.helmutoehring.de, www.boosey.com en youtube
Rotes Rauschen. Interview met Helmut Oehring, Andrea Thilo op www.zeit.de, 2008

Elders op Oorgetuige :
Schola Heidelberg en ensemble aisthesis tasten muzikale grenzen af op Transit, 19/10/2010
Beweging als Klank : concertlezing Simon Steen Andersen in deSingel, 16/10/2010
Sax- en strijkkwartet openbaren mysterieuze wereld van Helmut Oehring, 15/01/2008

Beluister alvast dit fragment uit Helmut Oehrings Locked In

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=YDp5ll2ELew&w=425&h=349]

Te moeilijk stuk voor de Koningin Elisabethwedstrijd in premiere op Ars Musica

Luc Brewaeys Voor de laatste Brusselse dag van Ars Musica worden misschien niet álle registers opengetrokken – overdrijven is nooit goed – maar toch veel. De heerlijke Estse violist en dirigent Andres Mustonen met zijn Tallinn Sinfonietta laten Charles Ives‘ ‘The Unanswered Question’ beantwoorden door Gilles Gobert, die speciaal voor Ars Musica ‘a delayed echo to an unanswered question’ schreef. Pianiste Laura Mikkola, die je je misschien herinnert van de Elisabethwedstrijd 1995, komt het pianoconcerto van Erkki-Sven Tüür spelen, Estlands meest vooraanstaande componist. Altist Joeri Basjmet speelt de hoofdrol in Giya Kancheli‘s ‘Silent prayer’. Op het programma ook de creatie van “Speechless song, being many, seeming one“, het werk dat Luc Brewaeys (foto) schreef voor de halve finale van de Koningin Elisabethwedstrijd zang dit jaar, maar dat wegens ‘te complex’ door de jury geweigerd werd. Te moeilijk voor de halve finalisten van de Koningin Elisabethwedstrijd, maar niet voor Laure Delcampe, die de klus op heel korte tijd wist te klaren.

Voor de Koningin Elisabethwedstrijd was het werk van Luc Brewaeys te moeilijk, maar morgen brengt Laure Delcampe het toch maar op Ars Musica. ‘Onzingbaar is het allerminst’, zegt de sopraan. Laure Delcampe : “Het is een heel geconcentreerde partituur, het zijn slechts vier pagina’s maar met veel noten en veel details. Meteen viel op dat de muziek zeer goed voor de stem geschreven is en heel aangenaam is om te zingen. Het is bovenal een bijzonder mooi, vervoerend werk, met veel kleur en veel nuances.”

Brewaeys maakt in dit werk consequent gebruik van kwarttonen, maar of dat het nu echt zo moeilijk maakt ? Laure Delcampe : “Ach, kwarttonen komen in zoveel hedendaagse werken voor! Je hoeft daar niets nieuws voor te leren. Vaak volstaat het als je als zanger een toon een beetje hoger of lager aansnijdt. Ritmisch is de muziek ook heel gedetailleerd. Dat vraagt wel wat tijd om erop te studeren. Ik had nu slechts één week om de noten te leren (de kandidaten van de Koningin Elisabethwedstrijd krijgen de partituur twee maanden op voorhand), maar dat was goed doenbaar. Bovendien kan je er als zangeres meteen je vertolking in leggen. Deze muziek heeft een magische uitstraling. Er zitten zoveel poëzie en rake details in. De muziek is bijzonder expressief. Ze is heel open en haalt ook veel kracht uit die prachtige tekst van Shakespeare. Het is als gestileerde declamatie. Daarom zou het zeer interessant zijn om in korte tijd verschillende versies door verschillende kandidaten te laten zingen. Ik ben ervan overtuigd dat het werk zich heel goed leent om een rijke waaier aan vertolkingen te krijgen.” (*)

Programma :

  • Charles Ives, The Unanswered Question (1906)
  • Erkki Sven Tüür, Concerto for piano (2006)
  • Luc Brewaeys, Speechless song, being many, seeming one (2010, wereldpremière), based on Shakespeare’s sonnets, for voice and crotales
  • Giya Kancheli, Silent prayer (2007), for violin, viola, vibraphone, bass guitar, strings and tape
  • Kaija Saariaho, Fourty heartbeats (1998)
  • Gilles Gobert, Piece for Chamber Orchestra (a delayed echo to an unanswered question) (wereldpremière)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Tallinn Sinfonietta : Ives, Tüür, Brewaeys, Kancheli, Saariaho, Gobert
Donderdag 31 maart om 20.00 u
Bozar
– Henry Le Boeufzaal
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.arsmusica.be en www.bozar.be

Dit concert wordt ook uitgezonden op Klara (In de loge) op woensdag 6 april om 20.00 u
www.klara.be

Extra :
(*) ‘Je hoeft hier niets nieuws voor te leren’. Te moeilijk Elisabethstuk morgen in premiere, Maarten Beirens in De Standaard, 30/03/2011
De klassieke zangwereld heeft alweer een kans gemist, Rudy Tambuyser op www.knack.be, 16/03/2011
Charles Ives op www.charlesives.org, www.schirmer.com en youtube
Erkki-Sven Tüür : www.erkkisven.com, www.edition-peters.com en youtube
Luc Brewaeys : www.lucbrewaeys.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Aankondiging: Luc Brewaeys 50, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 18/10/2009
Interview : Luc Brewaeys – Over goesting en zagemensen, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 1/11/2007
Giya Kancheli op www.schirmer.com, nl.wikipedia.org en youtube
Kaija Saariaho : www.saariaho.org, www.chesternovello.com, www.finncult.be en youtube
Gilles Gobert op www.arsmusica.be en www.compositeurs.be

Elders op Oorgetuige :
Tweemaal Giya Kancheli in Brussel, 23/03/2001
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Ralph van Raat verrast met unieke combinatie in deSingel, 12/01/2011
L’Amour de loin : een hedendaagse opera die het grote romantische gebaar niet schuwt, 14/09/2010
Amerikaans en origineel : zelden gehoorde muziek van Charles Ives in Leuven, 6/10/2009
Interview met Kaija Saariaho en Jean-Baptiste Barrière, 22/02/2007
Ives, Carter & Curran : een eeuw Amerikaanse pianomuziek, 14/11/2006

Beluister alvast Charles Ives’ The Unanswered Question

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=tbArUJBRRJ0&w=425&h=349]

Turks-Belgische componist en pianist Muhiddin Dürrüoglu brengt première van eigen werk in Brussels Conservatorium

Marie Hallynck & Muhiddin Dürrüoglu Premières zijn mooi, maar extra fijn is het, wanneer componisten die zelf komen spelen. Pianist Muhiddin Dürrüoglu brengt celliste Marie Hallynck mee voor de creatie van zijn ‘Emotions fugitives nr. 3’. Minder vluchtig is alvast de Sonate voor cello en piano opus 32 van Nicolas Bacri, die waarschijnlijk over niet al te lange tijd in de grote canon zal worden opgenomen. Janáceks Pohádka, het sprookje dat hij depressief schreef en navenant klinkt, is die eer al lang te beurt gevallen, maar klinkt zoals alles van de grote Tsjech nog uitdagend genoeg voor een plaatsje op Ars Musica. Tenslotte is er ‘Crépuscule’ van Zhang Hao-Fu, hoewel een generatie ouder dan Dürrüoglu ook een leerling van Jacqueline Fontyn.

Programma :

  • Leos Jánacek, Pohádka (1910/192
  • Hao-Fu Zhang, Crépuscule (1988-1989)
  • Muhiddin Dürrüoglu, Emotions fugitives n°3 (wereldpremière)
  • Nicolas Bacri, Sonate op.32 (1990-92/1994), voor cello en piano

Tijd en plaats van het gebeuren :

Marie Hallynck & Muhiddin Dürrüoglu : Jánacek, Hao-Fu Zhang, Dürrüoglu, Bacri
Donderdag 31 maart 2011 om 12.30 u
Koninklijk Conservatorium Brussel

Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.arsmusica.be en www.kcb.be

Extra :
Muhiddin Dürrüoglu op www.muziekcentrum.be, www.composers21.com, www.turkishculture.org en youtube
Hao-Fu Zhang op brahms.ircam.fr
Nicolas Bacri : www.nicolasbacri.net, en.wikipedia.org en youtube
Interview met Nicolas Bacri door Virginie Palu op www.resmusica.com, 11/07/2007 (fr)

Elders op Oorgetuige :
Oosters percussiewerk en westerse muziek met Ensemble OII in Théâtre Marni, 20/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011

Beluister alvast Leoš Janáčeks Pohádka

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=E9AOsTHVM9U&w=560&h=349]

en Nicolas Bacri’s Cellosonate

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=r95Q25Wu5yc&w=425&h=349]

Vlaamse componist en pianist Paul Craenen doctoreert aan de Universiteit van Leiden

Paul Craenen Vandaag (dinsdag 29 maart) verdedigt de Vlaamse componist Paul Craenen (1972) zijn proefschrift “Gecomponeerde uitvoerder. Het musicerende lichaam vanuit compositorisch perspectief” aan de Universiteit van Leiden. Hij promoveert in het DocARTES-programma voor musici. Die moeten niet alleen een wetenschappelijk proefschrift afleveren, maar ook laten zien dat hun onderzoek hun uitvoeringspraktijk heeft veranderd. Craenen, die ook pianist is, voert als onderdeel van zijn promotie een compositie op pvc-buizen uit.

Paul Craenen onderzocht plaats en rol van het lichaam in de muziek. “Ik ben geïnteresseerd in wat aan het  klankresultaat voorafgaat.” Wat is de status van de lichamelijke uitvoerder voor diegene die zich vandaag componist noemt en die dit uitvoerende lichaam, als fysieke voor-waarde tot klank, impliciet of expliciet, in zijn creatie betrekt. In de loop van de twintigste eeuw hebben diverse muziekhistorische en muziektechnologische evoluties ertoe geleid dat de verhouding lichaam-componist zich grondig gewijzigd heeft, in die zin dat het geen vanzelfsprekende verhouding meer is, dat ze geproblematiseerd en daardoor bewust geworden is. Craenens onderzoek ambieert theoretische en compositorische modellen uit te werken waarin van deze bewustwording rekenschap wordt gegeven.

Oud: het klankproduct staat voorop
De beweging van de percussionist naar het trommelvel, van de hand die de pianotoetsen streelt. Die choreografie, zelf een deel van de muzikale boodschap: wat kun je daar als componist mee? Klassieke componisten en choreografen willen die menselijke maat zo veel mogelijk uitschakelen, onzichtbaar maken. Het gaat hen om de zuivere klank die het instrument produceert, om de illusoire gewichtloosheid van de danser: de mens moet zichzelf daarbij juist zo veel mogelijk afwezig maken. Hij is een dienaar van de kunst, wiens inspanningen alleen bedoeld zijn om de toeschouwer met het eindresultaat ervan te betoveren.

Nieuw: het muzikaal proces staat centraal
Paul Craenen, die dinsdag 29 maart zijn proefschrift ‘Gecomponeerde uitvoerder. Het musicerende lichaam vanuit compositorisch perspectief’ verdedigt, voelt zich juist verwant met componisten die oog hebben voor het totale muzikale proces. Hij begon zijn onderzoek vanuit een fascinatie voor de muziek van de Duitse componist Helmut Lachenmann. Craenen: “Muziek waarin een perspectiefverandering optreedt. Daarbij is niet zozeer het klankresultaat op zich van belang, maar vooral ook de condities waaronder het ontstaat. De lichamelijke actie naar het instrument toe, de inspanning die geleverd wordt, de soorten technieken die worden toegepast. Die horen ook bij de muzikale boodschap.” Craenen wil die ‘totaalbenadering’ compositorisch betekenis geven door niet alleen de schijnwerper te richten op het klinkende product, maar op het hele muzikale proces.

Dansende pvc-buizen
Het resultaat is een soort ‘klinkende choreografie’, zoals ook bij zijn uitvoering op maandag 28 maart met pvc-buizen het geval was. “Ik heb een soort installatie van pvc-buizen gebouwd die wordt gecombineerd met microfoons die gaan feedbacken. Dat geluid manipuleren we door de buizen ten opzichte van de microfoons en de luidsprekers te bewegen. We hebben een muzikale constructie gemaakt die een soort choreografie wordt: zowel wij als de buizen zijn in beweging.” Daarbij speelt Craenen ook met de identiteiten van de uitvoerders: op het ene moment gedragen ze zich als musici, op een ander moment lijken ze technici, en dan weer dansers. “Het aftasten van die grensgebieden staat voorop in mijn artistieke praktijk.”

Toeschouwers beïnvloeden geluid
Voor de (lichamen van de) toeschouwers voorziet hij in de toekomst ook een rol: “Ik heb weleens een installatie gebouwd waarbij de plek van de luisteraar invloed had op het geluid. Zo kan straks alles en iedereen participeren in het muzikale proces. Een oude droom, maar compositorisch gezien een formidabele uitdaging.”

Een klinkende choreografie van pvc-buizen op www.leidenuniv.nl
Paul Craenen : www.matrix-new-music.be , users.telenet.be/paulcraenen en www.kwo.be

Elders op Oorgetuige :
A Search for Renoise : gedurfde experimenteerdrift en licht humoristische performance, 10/02/2008

Bekijk alvast dit fragment uit de performance ‘Tubes‘ door Paul Craenen en Cathy Van Eck tijdens ‘de donderdagen’ op 14/02/2008 in deSingel, Antwerpen

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=Yo6b4yHeEO8&w=425&h=349]

World Minimal Music Festival : 5 dagen glasheldere muziek, dj’s, film en talkshows

Steve Reich Hypnotiserend, repetitief en adembenemend : minimal music brengt al sinds de jaren 1960 mensen in vervoering met bedrieglijk simpele middelen. Van 30 maart t.e.m. 3 april brengen Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam en Muziekgebouw Frits Philips Eindhoven een eerbetoon aan dit bijzondere genre dat groot werd in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw maar nog niets van zijn aantrekkingskracht heeft verloren.

Er gaat weer een vlaag door Amsterdam – een stevige bries van lang aangehouden, telkens van kleur veranderende noten. Van doorgolvende pulsen, schijnbaar eenvoudige, zich gestaag ontwikkelende herhalende motieven. Vijf dagen lang is bijzondere minimal music te beluisteren van Steve Reich (foto), Terry Riley, LaMonte Young en Philip Glass. En van nabije of verdere verwanten als Gavin Bryars, Frederic Rzewski en Simeon ten Holt. De muziek van de Monts Mandara in Kameroen loopt als een subtiele  rode draad door de week. In hun muziek hoor je fluiten en zingen op een manier die de volbloed minimalist jaloers maakt. Verder ondermeer het Tape Loops Orchestra, beeldend werk, minimale jazz in het Bimhuis, dans in de entreehal en een nachtfilm. De keus aan uitvoerders is alles behalve minimaal, met onder andere: Asko|Schönberg, Lunapark, Champ d’Action, Ives Ensemble en solisten als Reinbert de Leeuw, Ivo Janssen, Ralph van Raat en Nik Bärtsch

Minimal music-componist van het eerste uur Steve Reich opent op 30 maart de 2de editie van het World Minimal Music Festival door voorafgaand aan het eerste concert in Amsterdam zijn vroege werk ‘Clapping Music‘ te performen. Naast concerten, films en een tentoonstelling van Boris Tellegen (voorheen Delta) vindt tijdens het festival een randprogramma plaats in het festivalcafé. Dit programma legt verbanden bloot tussen minimal music, elektronische muziek, remixen en wereldmuziek.

Van Reich, Glass en Monts Mandara tot Machinefabriek en Thomas Ankersmit
Op het festivalprogramma staan verschillende werken van Steve Reich, waaronder ‘Tehillim’ en een integrale uitvoering van al zijn’ Counterpoint’-werken. Ook klinken een aantal vroege werken van Philip Glass. Eén avond is gewijd aan muziek van componisten Gavin Bryars en Michael Nyman, twee uitersten binnen de minimal music. Het Tape Loops Orchestra van festivalcurator Arnold Marinissen improviseert live een unieke compositie met tape loops gemaakt door jongeren. Documentairemaakster Miranda van der Spek maakte speciaal voor het festival een film over de muziek van het bergvolk Monts Mandara in Kameroen: rituele muziek als minimal music avant la lettre.

Dagelijks festivalcafé verbindt generaties
In het dagelijkse festivalcafé onder meer (op de openingsavond) een gesprek met twee generaties minimal music-kenners waaronder Steve Reich, producer Tom Trago en minimal music-expert Maarten Beirens. Verder online muziekplatform 22Tracks.com met een live remix-sessie, een workshop door de vermaarde gitaarbouwer Yuri Landman, optredens van Machinefabriek, Gareth Davis, Koen Nutters en Thomas Ankersmit en een minimal music marathon met onder meer Gabriel Lester, Hans Aarsman en Nalden.

Tijd en plaats van het gebeuren :

World Minimal Music Festival
Van woensdag 30 maart t.e.m. zondag 3 april 2011
Op verschillende locaties in Amsterdam en Eindhoven
(Nederland)

Het volledige programma en alle verdere info vind je op wmmf.muziekgebouw.nl

Jong Fins strijkkwartet Meta4 in de Handelsbeurs Gent

Henri Dutilleux Met hun frisse en gedurfde uitvoeringen verbaast het jonge Finse strijkkwartet Meta4 de internationale kamermuziekpodia. Handelsmerk van de vier is hun aandacht voor hedendaags repertoire, waaronder werken van Finse componisten die aan hen werden opgedragen. Hun brede interesse uit zich ook in samenwerking met jazz- en popmuzikanten. Maar ze kennen ook hun klassiekers.

Met zijn opus 76 levert Joseph Haydn zes van zijn spannendste en origineelste strijkkwartetten. Deze late werken geven een mooi beeld van hoe de Oostenrijkse componist uit een enkel motief of melodie een volwaardig stuk kon componeren. Zo verwerkt hij in het eerste deel van het derde kwartet de Oostenrijkse hymne ‘Gott Erhalte Franz Den Kaiser’, die hij zelf het jaar daarvoor geschreven had. De overige drie delen beginnen elk met eenzelfde reeks tonen, G-E-F-D-C, de initialen van de  keizershymne. Een hapklare brok voor Meta4, het jonge Finse strijkkwartet dat stormenderhand de internationale kamermuziekpodia verovert met frisse en gedurfde uitvoeringen.

Beginnen doet Meta4 echter met muziek uit Frankrijk, namelijk met ‘Ainsi la Nuit‘ uit 1976 van Henri Dutilleux (foto). Het stuk is het enige werk voor strijkkwartet van de Fransman en een van zijn weinige kamermuziekwerken: de meeste andere werken voor kleine bezetting waren jeugdwerken en worden niet opgenomen in zijn officiële werkencatalogus. Muzikaal gesproken is Dutilleux net als zijn ondertussen al gestorven tijdgenoot Olivier Messiaen gefascineerd door heldere, briljante klankkleuren. Anders dan Messiaen probeert Dutilleux grotendeels trouw te blijven aan bestaande vormstructuren. Bij hem vindt men dus niet de grillige ritmes en oriëntalistische invloeden terug die Messiaens werk zo herkenbaar maken. De evocatieve titels van de afzonderlijke delen kenschetsen een bepaalde gemoedsgesteldheid maar hoeven zeker niet als letterlijke taferelen gezien te worden. Wel is het concept van tijd en tijdsverloop erg belangrijk bij Dutilleux en dat concept vindt zijn weerslag in de complexe structuur van Ainsi la Nuit, waarbij korte muziekfragmenten van eerder gespeelde muziek (“Parentheses” noemt Dutilleux ze) tussen de grotere delen ingevoegd worden om zo op een inventieve manier abstracte concepten als herinnering en vergetelheid te illustreren.

Programma :

  • H. Dutilleux (1916), Ainsi la Nuit (1976)
  • J. Haydn (1732-1809), Strijkkwartet opus 76 nr. 3 ‘Keizerskwartet’
  • A. Von Zemlinsky (1871-1942), Strijkkwartet nr. 2 in d, opus 15

Tijd en plaats van het gebeuren :

Meta4 : Dutilleux, Haydn, von Zemlinsky
Woensdag 30 maart 2011 om 20.15 u
Handelsbeurs Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en www.meta4.fi

Extra :
Henri Dutilleux op www.schott-music.com en youtube
Dutilleux en kamermuziek: zonnebloemen uit de schaduw gehaald, op www.nopapers.nl

Elders op Oorgetuige :
Belgische première van Dutilleux’ Mystère de l’instant in Bozar, 19/03/2011

Beluister alvast Dutilleux’ Ainsi la Nuit, uitgevoerd door het Belcea Quartet

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=KhfESb2OG2E&w=560&h=349]

Ensemble Lucilin & Arne Deforce met Aperghis, Eötvös, Reuter en Xenakis in het Conservatorium Brussel

Peter Eötvös Woensdag is de tweede dag van Peter Eötvös‘ masterclass in het Brusselse Conservatorium. In het avondconcert van Ars Musica wordt dan ook het resultaat van die meestercursus getoond. Ensemble Lucilin onder leiding van David Reiland brengt van Eötvös zelf het trio ‘Psy’ en het strijkkwartet ‘Korrespondenz’ – zo’n vette knipoog, Janácek wordt er verlegen van. Verder is er werk van twee Grieken : ‘Bloody Luna’ van de halve rocker George Aperghis en ‘Epicycle’ van het hele genie Iannis Xenakis. In beide stukken soleert cellist Arne Deforce. En omdat het niet allemaal van krasse knarren hoeft te komen, is er tenslotte iets jeugdiger werk : ‘Infra la neve’ voor viool en piano van de Luxemburgse Oostenrijker Marcel Reuter.

Georges Aperghis werd in 1945 in Athene geboren. Na een dubbele, voornamelijk autodidactische vorming als schilder en muzikant, vestigde hij zich in Parijs, waar hij Xenakis ontmoette. Vervolgens ontdekte hij het theater, een wereld die hij nooit zou verlaten. Hij werd medewerker van Antoine Vitez en richtte het Atelier Théâtre et Musique (ATEM ) op. Zijn muzikaal-scenische wereld is tegelijk humoristisch en tragisch, krachtig en broos. Het werk van Georges Aperghis bekleedt een centrale plaats en is dé referentie in het Franse muziektheater geworden. Zijn werken zijn vaak gebaseerd op alledaagse of sociale gebeurtenissen die dan in een poëtische wereld (dikwijls op een absurde of satirische manier) uitgewerkt worden. Tegelijkertijd maakt hij ook werken voor zeer afwisselende bezettingen (van solo tot orkest) o.a. de cyclus ‘Récitations’ voor solo stem. In 1997 verlaat hij ATEM en componeert voor festivals en kunstencentra.

In 1993 schreef Peter Eötvös een cimbalomconcerto in opdracht van de SDR Stuttgart, ‘Psychokosmos‘. Wellicht vormt dit de aanleiding om het instrument drie jaar later ook te gebruiken in ‘Psy‘, een trio waarvan oorspronkelijk twee versies tot stand kwamen (fluit, cello, cimbalom of marimba), en in 2002 nog een versie voor fluit, altviool en harp. Misschien zijn de twee laatstgenoemde versies wel ontstaan uit pragmatische overwegingen. Slagwerkers (marimba) zijn imers makkelijker te vinden dan cimbalomspelers, en in het kielzog van Debussy’s triosonate voor fluit, altviool en harp zijn er heel wat vaste ensembles ontstaan die de 2002-versie op hun repertoire kunnen nemen. Tijdens dit concert horen we het werk in de eerste versie, maar werd de cimbalom of marimba vervangen door piano. ‘Psy’ verwijst muzikaal ook terug naar een veel ouder werk, namelijk ‘Now, Miss!‘ (1972) voor viool, synthesizer en tape. De tape bevat ‘concrete’ klanken, namelijk zeegeluiden. Misschien gaat de stormachtige cimbalompartij ( tijdens dit concert dus gespeeld door de piano) wel daarop terug ?

Iannis Xenakis (1922-2001), geboren in Roemenië en van Griekse afkomst, wordt tot een van de belangrijkste moderne componisten gerekend. Hij was de bedenker van de zogeheten stochastische muziek, die de wiskundige verzamelingenleer op de muziek wil toepassen. Zo stichtte hij in 1966 de School voor Wiskundige en Elektronische muziek.

Xenakis studeerde architectuur in Athene. Na zijn afstuderen in 1947 werd hij wegens zijn linkse politieke opvattingen verbannen en vluchtte hij naar Frankrijk. Van 1948 tot 1960 was Xenakis assistent van Le Corbusier. Xenakis ontwierp in 1958 voor de Wereldtentoonstelling in Brussel het Philips-paviljoen, het eerste volledige architectonische multimediaproject dat ruimte, beeld en geluid in een totaalervaring integreerde. Xenakis hield zich op het bureau van Le Corbusier vooral bezig met op de Modulor en op wiskundige algoritmen gebaseerde ‘vormcomposities’, zoals de dynamische raamkozijnverdeling van het klooster La Tourette. Ook toen hij zich later meer op componeren ging toeleggen, bleef hij actief als architect.

Dat wiskunde ook in zijn muziek een belangrijke rol speelt, is evident. Zij muzikale systemen zijn gebaseerd op verschillende wiskundige theorieën en hij maakt ook gebruik van computers. De mathematische benadering van Xenakis lijkt voort te komen uit een diepgeworteld verlangen om een fenomeen als schoonheid onder controle te krijgen en te kunnen manipuleren door de elementen waaruit het is opgebouwd, te vangen in het web van de logica. Als componist uit hij dat verlangen door het met behulp van de computer sturen van de tonen.

Xenakis’ muzikale denken is gericht op het zoeken van uitdrukkingsvormen die niet meer uitgaan van aparte tonen die op een rijtje worden gezet, maar die uitgaan van toonmassa’s, toonwolken, structuren waarbinnen de afzonderlijke tonen niet meer op de voorgrond staan. Op die manier reageert Xenakis impliciet op de doctrine van de seriële muziek: die was zodanig geconcentreerd op de interne constructie dat zij de buitenkant ervan, de lichamelijkheid van de muziek, uit het oog verloor. Xenakis bewandelde de tegenovergestelde weg. Hij probeerde aan de lichamelijkheid van de muziek een nieuwe inhoud te geven en al zijn compositietechnische methodes staan in dienst van dit doelstelling.

Wat Xenakis in de muziek bezighoudt is de factor orde versus wanorde. Door ‘wanordelijke’ geluidsbronnen als zelfstandige elementen in zijn compositietechnieken toe te passen, doet hij een idioom ontstaan, dat ondanks de massaliteit helder en duidelijk is. De muziek van Xenakis heeft, ondanks het abstracte karakter, toch een heel eigen expressiviteit.

Iannis Xenakis’ Epicycle (1989) voor cello en 12 instrumenten werd geschreven in opdracht van het Greek Festival in London en werd opgedragen aan Guy Protheroe en Rohan de Saram. Het werk werd voor het eerst opgevoerd in Londen op London mei 1989.

Programma :

  • Georges Aperghis, Bloody Luna (2007, Belgische première), voor ensemble
  • Peter Eötvös, Psy (1996), voor fluit, cello en piano
  • Marcel Reuter, Infra la neve (2000), voor viool en piano
  • Peter Eötvös, Korrespondenz, Szenen für Streichquartett (1992)
  • Iannis Xenakis, Epicycle (1989), voor cello en 12 muzikanten

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ensemble Lucilin & Arne Deforce : Aperghis, Eötvös, Reuter, Xenakis
Woensdag 30 maart 2011 om 20.00 u
Koninklijk Conservatorium Brussel

Eikstraat 17
1000 Brussel

Meer info : www.arsmusica.be, www.kcb.be, www.lucilin.lu en www.arnedeforce.be

Extra :
Georges Aperghis : www.aperghis.com, brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be, UbuWeb Sound en youtube
Marcel Reuter op db.mica.at en www.edition21.at
Peter Eötvös : www.eotvospeter.com (**), brahms.ircam.fr, en.wikipedia.org en youtube
Componist van de kosmos. Interview met Peter Eötvös, Maarten Beirens in De Standaard, 22/03/2011
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.arsmusica.be, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica plaatst Hongaarse componist Peter Eötvös in de kijker, 28/03/2011
Ensemble Intercontemporain & Peter Eötvös bijten spits af van Ars Musica Antwerpen, 11/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Een Oresteia : bloedwraak en gerechtigheid in een regie van Caroline Petrick, 14/02/2011
Donatienne Michel-Dansac en de wervelwind van Georges Aperghis, 30/09/2008
Happy End: sadistisch sprookje en een een schitterende animatiefilm, 18/09/2008
Machinations : muziekspektakel voor vier vrouwen en een computer, 20/04/2008
De zondvloed van Aperghis, 25/11/2007
Peter Eötvös : een gesprek uit de archieven, 16/01/2007

Beluister alleszins Peter Eötvös’ Psy ( fluit, cello, cimbalom)

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=loXLu2onR5M&w=560&h=349]

Iannis Xenakis’ Epicycle

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=wmwmaqBDd4A&w=425&h=349]

en dit fragment uit Georges Aperghis’ Bloody Luna

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=ib7HIX30iNQ&w=425&h=349]