Oestvolskaja Festival in Amsterdam: hommage aan markante componiste

Galina Oestvolskaja en Reinbert De Leeuw Het driedaagse Oestvolskaja Festival brengt een hommage aan de markante Russische componiste Galina Oestvolskaja (1919-2006). Van vrijdag 27 t/m zondag 29 mei klinken in Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam hoogtepunten uit haar kleine, maar unieke oeuvre.  Het festivalprogramma biedt vijf concerten door gerenommeerde uitvoerders als Asko|Schönberg en pianist/dirigent Reinbert de Leeuw, twee bijzondere Oestvolskaja-documentaires en een internationaal symposium in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam.

De Petersburgse componiste Galina Oestvolskaja schreef haar compromisloze muziek in volstrekte afzondering. Haar leraar Sjostakovitsj bewonderde haar grote talent. Maar Oestvolskaja’s ‘uit graniet gehouwen klanken’ werden in de Sovjet-Unie niet geaccepteerd. Pas op latere leeftijd kreeg Oestvolskaja erkenning, mede dankzij componist/auteur Elmer Schönberger en Reinbert de Leeuw. Schönberger ‘ontdekte’ haar muziek en gaf haar de bijnaam ‘de vrouw met de hamer’. De Leeuw slaagde erin om haar naar Nederland te krijgen en werkte intensief met haar samen.

Hoogtepunten festivalprogramma
Hoogtepunten in het festivalprogramma zijn o.a. de openingsavond, waar het Noord Nederlands Orkest onder leiding van Reinbert de Leeuw de relatie tussen de muziek van Oestvolskaja en Sjostakovitsj belicht, de ‘reprise’ op zaterdagavond van de allereerste Oestvolskaja-muziek die ooit in Nederland heeft geklonken en de uitvoering op zondagmiddag door Asko|Schönberg en pianist Reinbert de Leeuw van Oestvolskaja’s composities nrs. 1, 2 en 3, waaronder ‘Dies Irae‘. Dit verpletterende werk kent een bezetting van acht contrabassen, piano en een houten kist.

Bijzondere Oestvolskaja-documentaires
Naast vijf concerten vertoont  het festival twee bijzondere Oestvolskaja-documentaires: ‘Galina Oestvolskaja‘ uit de serie Toonmeesters (Cherry Duyns/VPRO) en ‘Schreeuw in het heelal‘ (Josée Voormans/VPRO). De eerste documentaire doet verslag van de zoektocht die Reinbert de Leeuw in 1994 in toenmalig Leningrad ondernam naar de componiste, die toen nog weigerde voor de camera te verschijnen. De tweede film is een indringend persoonlijk portret van de componiste door de Nederlandse Josée Voormans, die met haar een intense vriendschap wist op te bouwen.

Noord Nederlands Orkest – vrij 27 mei 2011 om 20.15 u
Oestvolskaja beweerde altijd dat haar werk geen enkele overeenkomst had met welke componist dan ook. Toch zijn er duidelijke overeenkomsten te horen tussen haar pianoconcert en Poema en Sjostakovitsj’ overdonderende en tragische Suite.

Programma :
– Galina Oestvolskaja, Poema nr.1 – Concert voor piano, groot strijkorkest en pauken
– Dmitri Sjostakovitsj, Suite op teksten van Michelangelo Buonarroti, op. 145a

www.nno.nu

Doelenkwartet e.a. – za 28 mei 2011 om 15.00 u
Oestvolskaja’s leraar was Sjostakovitsj. Toch zei deze geniale componist haar jaren later dat hij meer van haar had geleerd dan andersom: ‘Niet jij staat onder mijn invloed, maar ik onder de jouwe.’ In dit concert is die wederzijdse invloed te horen, met werken van Oestvolskaja en het Strijkkwartet nr. 5 van Sjostakovitsj, waarin de leraar zijn leerling letterlijk citeert.

Programma :
– Galina Oestvolskaja, Trio voor klarinet, viool en piano – Groot duet voor cello en piano
– Dmitri Sjostakovitsj, Strijkkwartet nr. 5, op. 92

www.doelenkwartet.nl

Asko|Schönberg + Orkest van het Conservatorium van Amsterdam – za 28 mei 2011 om 20.15 u
Na een leven lang obscuriteit werd Oestvolskaja’s muziek eind jaren tachtig ontdekt door de Nederlandse componist Elmer Schönberger. Hij reisde naar Rusland, redde haar muziek van de vergetelheid en bracht deze naar Nederland. In dit concert een reprise van de eerste Oestvolskajamuziek die ooit (1989) in Nederland klonk: de prachtige tweede symfonie, ‘Ware eeuwige zaligheid.’

Programma :
– Galina Oestvolskaja, Octet – Pianosonate nr. 5 – Sonate voor viool en piano – Symfonie nr. 2 ‘Ware eeuwige zaligheid’

www.askoschoenberg.nl

Asko|Schönberg + Kamerkoor Oktoich – zo 29 mei 2011om 11.00 u
De muziek van Oestvolskaja is doortrokken van een sterk spirituele geest, duidelijk te zien aan titels als ‘Gebed’ en ‘Amen.’ Wel zette de componiste zich altijd af tegen een louter religieuze interpretatie van haar werk. Haar bijzonder mysticisme komt nog het best tot uiting tegen de achtergrond van Russisch-orthodoxe kerkmuziek.

Programma :
– Russisch-orthodoxe kerkmuziek
– Galina Oestvolskaja Symfonie nr. 4 ‘Gebed’ – Symfonie nr. 5 ‘Amen’
– Ivan Moody, Angel vopijashe (wereldpremière, mede mogelijk gemaakt door het Amsterdams Fonds voor de Kunst)

www.ivanmoody.co.uk en www.oktoich.nl

Asko|Schönberg – zo 29 mei 2011 / 15.00 u
Elmer Schönberger doopte Oestvolskaja ‘de vrouw met de hamer’. Nergens is die naam zo toepasselijk als in haar ‘Dies irae’, een verpletterend werk voor acht contrabassen, piano en een houten kist.

Programma :
– Galina Oestvolskaja Compositie nr. 1 ‘Dona nobis pacem’ – Compositie nr. 2 ‘Dies irae’ – Compositie nr. 3 ‘Benedictus qui venit’

Internationaal Oestvolskaja-symposium – vrij 27 mei van 10.00 u tot 17.00 u
Internationaal symposium over Galina Oestvolskaja, haar werk en haar bijzondere plaats in de muziekgeschiedenis van de Sovjet-Unie.
I.s.m. de Universiteit van Amsterdam
Redactie : prof. dr. Rokus de Groot en musicoloog Elmer Schönberger
Sprekers : Alexander Ivashkin, Olga Panteleeva, Rachel Jeremiah-Foulds, Elena Nalimova, Sander van Maas, Rokus de Groot, Elmer Schönberger
M.m.v. Anne Veinberg, piano + Leo Svirsky, piano
Het symposium is mede mogelijk gemaakt door KNAW (Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen), ICG (Instituut voor Cultuur en Geschiedenis), ASCA (Amsterdam School for Cultural Analysis), UvA (Leerstoelgroep Muziekwetenschap)

‘Galina Oestvolskaja’ Documentaire uit de serie ‘Toonmeesters’ ( Cherry Duyns / VPRO) – vrij 27 mei om 18.45 u en za 28 mei om 13.00 u
In 1994 ging Reinbert de Leeuw naar Rusland op zoek naar Oestvolskaja. Filmmaker Cherry Duyns volgde hem. Een omtrekkende zoektocht naar de persoon Galina Oestvolskaja, die uiteindelijk weigerde voor de camera te verschijnen. Cherry Duyns en Reinbert de Leeuw maakten in 1994 deze fascinerende documentaire over Oestvolskaja voor de VPRO-serie Toonmeesters.

www.vpro.nl

‘Schreeuw in het heelal, Galina Oestvolskaj’ (Josée Voormans / VPRO) – za 28 mei om 14.00 u en om 18.45 u
Oestvolskaja bracht haar leven door als kluizenaar en meed publiciteit. De Nederlandse documentairemaker Josée Voormans – die Russisch spreekt – was de enige die tot haar door wist te dringen en bouwde zelfs een intense vriendschap met haar op. Schreeuw in het heelal is een indringend portret van dez
e markante componiste.

www.vpro.nl

Filmregistratie Symfonie nr. 2 ‘Ware eeuwige zaligheid’ (Josée Voormans / VPRO) – za 28 mei om 22.30 u
Registratie van de uitvoering van Oestvolskaja’s Tweede Symfonie door het Radio Filharmonisch Orkest in Muziekgebouw in ‘t IJ in 2005, gedirigeerd vanachter de vleugel door Reinbert de Leeuw. Oestvolskaja was bij deze uitvoering persoonlijk aanwezig.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Oestvolskaja Festival
Van vrijdag 27 t.e.m. zondag 29 mei 2011
Muziekgebouw aan ‘t IJ Amsterdam

Alle verdere info vind je op www.muziekgebouw.nl

Het hele festival wordt uitgezonden als webcast door de VPRO. Het Radio 4-blog Eigentijds besteedt in mei uitgebreid aandacht aan leven en werk van Galina Oestvolskaja.

Extra :
Galina Oestvolskaja op muziekgebouw.wordpress.com
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 – 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Ligeti, Oestvolskaja, Kagel, Yves Knockaert, programmaboekje voor het concert van Schönberg Ensemble/Asko Ensemble & Reinbert de Leeuw in deSingel op 23 mei 2003, 20 mei 2003 op www.desingel.be (pdf)
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 – 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu

Beluister alvast Galina Oestvolskaja’s Compositie nr. 2 ‘Dies irae’

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=9Nq35l2fyao&w=500&h=305]