Vier wereldpremières en een jongerenproductie tijdens Opera XXI

Opera XXI Liefhebbers van hedendaagse opera komen de komende twee weken aan hun trekken op het festival Opera XXI. In deSingel in Antwerpen en de Vlaamse Opera in Antwerpen en Gent vindt van 14 tot en met 25 mei de derde editie plaats van het tweejaarlijkse muziektheaterfestival. Op het programma staan vijf producties, waaronder vier wereldpremières en voor het eerst een jongerenproductie. Onder meer kunstenaar Jan Fabre en acteur Josse De Pauw spelen een prominente rol.

Opera XXI wil “een feest van de creatie van hedendaags werk” zijn en werkt daarom dit jaar naar eigen zeggen opnieuw “met een groot hart voor experiment en vanuit een brede horizon”. Vijf internationaal geprezen productiehuizen – Vlaamse Opera, deSingel, ChampdAction, Muziektheater Transparant en LOD – slaan opnieuw de handen in mekaar om nieuw werk op het scherpst van de snee te presenteren. Samen met componisten, regisseurs, kunstenaars en ensembles die wereldwijd hun sporen al hebben verdiend zoaals Jan Fabre, Josse De Pauw, Collegium Vocale Gent , Raven Ruëll, Dick Van Der Harst, Toon Tellegen, Dirk Roofthooft, Serge Verstockt, Oxalys, Claron McFadden en vele anderen. Josse De Pauw brengt samen met het Collegium Vocale Gent en Dirk Roofthooft een eigen versie van “Escorial” van Michel de Ghelderode. De filosofische dierenwereld van Toon Tellegen komt dan weer tot leven in “De eenzaamheid van de egel“, in een regie van Raven Ruëll, die zo terugkeert naar het jongerentheater. Er is echter ook volledig nieuw werk, zoals de samenwerking tussen Jan Fabre, auteur Stefan Hertmans en componist Moritz Eggert in “Tragedy of a friendship“, waar de turbulente vriendschap tussen Richard Wagner en Friedrich Nietzsche centraal staat. Het buitensporigste project in het festival is zeker Hold Your Horses, een ‘Grand Opéra de Trash’ in 27 bedrijven (!) van componist Serge Verstockt. Met Lilith tenslotte zet operazangeres Claron McFadden een emotioneel geladen muziektheatervoorstelling neer, die klassieke muziek, jazz, sampling, toneel, film en poëzie combineert om tijdloze vragen aan de orde te stellen over de verhouding tussen man en vrouw en tussen de mens en God.

Tragedy of a Friendship
Nietzsche en Wagner hebben alle pieken en dalen van wat een vriendschap kan zijn, geëxploreerd. Nietzsche was de denker, die zelf componeerde, terwijl Wagner de doener was, die af en toe ook eens een theoretisch geschrift produceerde. Hun veelbewogen, spanningsvolle relatie is het onderwerp van Tragedy of a Friendship, een nieuwe creatie van Jan Fabre (concept en regie), Moritz Eggert (compositie) en Stefan Hertmans (libretto). De dertien opera’s die Wagner schreef, vormen, naast enkele commentaren van Nietzsche, het uitgangspunt voor het libretto. Live-muziek zal er niet te horen zijn, want de muziek die Moritz Eggert componeerde, wordt via tape afgespeeld. Het belangrijkste element van de voorstelling wordt gevormd door een groep performancekunstenaars, die onder leiding van Jan Fabre de teksten van Stefan Hertmans op een indringende en een zeer lijfelijke wijze vertolken.

Escorial
Escorial is de titel van een eenakter die Michel de Ghelderode in 1929 schreef. In dit toneelstuk staan een koning en zijn nar centraal. De koning komt te weten dat de nar een relatie had met zijn echtgenote, waarna hij zijn vrouw, de koningin, vergiftigt. Zittend aan het sterfbed van de koningin spreken de nar en de koning af van rol te verwisselen. Om de tijd te doden. Of misschien uit wreedheid, wie weet. Josse De Pauw bewerkte en vertaalde deze tekst, waarna George Alexander van Dam, een componist van Namibische origine, het libretto van muziek voorzag. Daarbij putte hij inspiratie uit de gezangen van Orlandus Lassus, uit hondengeblaf, klokkengelui en uit het lachen van een waanzinnige. De uitvoerders van Escorial zijn vier acteurs en twaalf zangers/zangeressen van het Collegium Vocale Gent.  

De eenzaamheid van de egel
In één van de vertellingen van Toon Tellegen staat een egel centraal die zich de eenzaamheid aanmeet, zoals een ander zich het beroep van dokter aanmeet. De egel neemt zijn taak heel serieus en stelt een lijst op met de voor- en nadelen die aan eenzaamheid verbonden zijn. ‘Dat niemand onverwacht kan binnenvallen’ is voor de egel een voordeel, terwijl ‘je verjaardag alleen moeten vieren’ eerder een nadeel is. Gaandeweg begint de egel echter te twijfelen, wordt de lijst met nadelen alsmaar langer en de lijst met voordelen steeds korter. Van dit verhaal maakten componist Dick van der Harst en regisseur Raven Ruëll een muziektheatervoorstelling voor kinderen vanaf acht jaar, die doorgaat in de Vlaamse Opera te Gent. Nadien signeert Toon Tellegen in de daartegenover gelegen boekhandel Paard van Troje.  

Hold Your horses
Hold Your Horses draagt als ondertitel Grand opéra de trash in 27 actes, ironisch verwijzend naar een begin 19de-eeuws Frans operagenre (grand opéra) dat zich bediende van enorme koren, lange balletten en thema’s als revoluties, volksopstanden en dergelijke. Deze voorstelling van Serge Verstockt en ChampdAction is echter vooral toegespitst op wat er vandaag gebeurt in de wereld, op cultureel vlak, maar ook op economisch en politiek vlak. Burgerlijke ongehoorzaamheid is het centrale thema en de voorstelling beperkt zich niet tot een paar afgelijnde avondopvoeringen, maar begon reeds vorig jaar met een paar performances in de fietserstunnel onder de Schelde aan Petroleum Zuid in Antwerpen. Vanaf 10 dagen voor de première grazen er bovendien enkele boerenpaarden op de binnentuin van deSingel. Hold Your Horses stelt zich daarnaast de vraag wat de ecologische voetafdruk is van een nieuwe operaproductie en streeft ernaar met zo weinig mogelijk geld een grand opéra te realiseren. Grand opéra is het genre waartoe ook Aubers opera De Stomme van Portici behoort, een werk dat van wezenlijk belang was voor de ontstaansgeschiedenis van België. In 1830 zou het Brusselse Muntpubliek, tijdens een opvoering van deze opera (meer specifiek tijdens de aria Amour sacré de la patrie), zich immers zo opgehitst hebben gevoeld, dat het de straat optrok om er de revolutie in gang te zetten die finaal tot de onafhankelijkheid van België heeft geleid. Serge Verstockt en ChampdAction zien zo’n katalysatorrol ook wel zitten.  

Lilith
Man en vrouw, Adam en Lilith waren oorspronkelijk door God als gelijken geschapen. Maar Adam liet graag zijn suprematie gelden en eiste dat Lilith hem onderdanig was. Lilith weigerde en ontvluchtte het Aardse Paradijs. Geen engel kon haar terughalen en God schonk Adam een nieuwe vrouw, Eva, deze keer geschapen uit een rib van Adam en van nature onderdanig. Lilith leefde voort, reïncarneerde en ging door de eeuwen haar eigen weg. In de voorstelling van Muziektheater Transparant ontmoeten Adam en Lilith elkaar weer in de bar van Hôtel du Paradis, om het te hebben over hun mislukte relatie. Lilith is in hoofdzaak de verwezenlijking van de
Amerikaanse operazangeres Claron McFadden, die verantwoordelijk is voor het concept, de artistieke leiding, de zang en het spel. Het libretto werd geschreven door Carola Luther en de compositie is van de hand van Dimitar Bodurov, die tijdens de voorstelling pianospeelt. De rol van Adam wordt op video vertolkt door de inmiddels overleden Jeroen Willems.  

Tijd en plaats van het gebeuren :

Opera XXI
Van dinsdag 14 tot en met zaterdag 25 mei 2013
In deSingel in Antwerpen en de Vlaamse Opera in Antwerpen en Gent

Meer info : www.operaxxi.be